Ana Sayfa Bilim Teknoloji, Dinsel Kritik, Dünya, instant articles, Tarih Felsefe 4 Ocak 2019 1345 Görüntüleme

İLK EZAN VE GÜNEŞ PEYGAMBERİ AKHENATON

İLK EZAN VE GÜNEŞ PEYGAMBERİ AKHENATON

Akhenaton Mısır yeni dönem 18. hanedanının bir firavunudur. Büyük kardeşi Thutmosis babasından önce ölünce tahtı önce ortak oldu sonra da M.Ö. 1353-1336 yılları arasında firavunluk yaptı. Eşi Nefertiti’ydi.
M.Ö. 14. yüzyılda yaşamış olan Mısır kralıdır.

Tahta geçtiği ilk yıllarda aile adı olan Amenhotep’i (Amonun hoşnut olduğu) kullandı. Daha sonra adını değiştirerek Akhenaton (Atonun hizmetkarı)ismini kullanmaya başladı ve geleneksel çok tanrılı Mısır dinini yasaklayarak tek tanrılı Aton dinini kurdu.

Mısır tanrılarını reddederek (Ra, Maat, Hathor, İsis, Nephthys, Set, …) tek tanrı olan güneş tanrısı Aton’a ibadet edilmesini bir kanunla halka duyurdu. Başlangıçta eski Mısır diniyle benzer gibi gözükse de, Atenizm tek tanrılı bir dine geçiş teşkil etmektedir. Aten bu noktada Ra-Amon-Horus un bir karışımı olarak dikkat çekmektedir.

Güneş peygamberi Akhenaton’un şiiri (Pardon, ayeti)

Tanrı uludur, birdir, tektir.

Ondan başkası yoktur.

Bir tanedir,

O’dur her varlığı yaratan

Bir ruhtur Tanrı, görünmeyen bir ruh…

Ta başlangıçta vardı Tanrı,

Tek varlıktı o.

Hiç birşey yokken o vardı.

Herşeyi o yarattı (…)

Ezelden beri süregelen varlığı,

Ebediyete kadar sürecek,

Gizlidir Tanrı, kimse görmemiştir onu.

İnsanlara ve yarattıklarına sır kalır her zaman.

Kralığının 5. ya da 6. yılında kökten bir kararla yüz yıllardır Mısır’ın başkenti olan Teb’i terk ederek bugün Tel el Amarna olarak bilinen el değmemiş topraklara yeni bir başkent kurmaya karar verdi. Akhenaton, eski tanrıları yok etmek için tapınaklardan eski tanrıların isimlerini sildirdi

Ahenaton yaklaşık 15 yıl tahtta kaldı. Ölümünün ardından kurduğu din çöktü. Akhenaton’un şehri yerle bir edildi ve lanetli firavun olarak anılır oldu.

Akhenaton’dan sonra 8 yaşında tahta geçen, -Akhenaton’un oğlu olduğu tahmin edilen- Tutankhamon da fazla yaşamadı. Tutankhamon da 18 yaşında ölünce bu nesil son buldu.

El Amarna dönemi
Burası yeni dinin yaşanacağı ve Teb’deki düşmanlardan uzak bir sığınak olarak tasarlanmıştı. Bu şehir, tarihteki ilk planlı yerleşimlerden biridir. Binalar, tapınaklar ve yollarıyla tamamen güneş tanrı Aton’a tapmak için tasarlanmıştır. Amarna’nın tamamlanmasına yakın Kral ve eşi Nefertiti şehre yerleştiler. Bu arada Mısır büyük bir istikrarsızlığa düşmüştü.

Bu dönemde sanatta da yenilikler olmuştur: firavun resimleri eskisi gibi tanrısal bir durağanlıkla değil, daha çok gerçekçi şekilde çiziliyordu. Bir bakıma sanatın dinden ayrılmasını Akhenaton başlatmıştır. Firavun geleneksel sahneler dışında, yemek yerken, karısını öperken, bir törene başkanlık ederken de çizilebiliyordu. Uzun boyunlu, göbekli resmedilen Firavunun resimleri oldukca ilginçtir. Uzun boyunlu beden yapısı, bu dönemdeki diğer eserlerde de sık sık kullanılmıştır.

Aton dini 
Akhenaton tahta geçişinin birinci yılında din alanında bir devrim yaparak Atenizm (bazen Atonizm) dinini kabul ettiğini ve tüm diğer Mısır tanrılarını reddederek (Ra, Maat, Hathor, İsis, Nephthys, Set, …) tek tanrı olan güneş tanrısı Aton’a ibadet edilmesini bir kanunla halka duyurdu.

Başlangıçta eski Mısır diniyle benzer gibi gözükse de, Atenizm tek tanrılı bir dine geçiş teşkil etmektedir. Aten bu noktada Ra-Amon-Horus un bir karışımı olarak dikkat çekmektedir. Akhenaton’un yaşadığı dönemde Amon Rahipleri oldukça güçlüydüler. Firavun herhangi bir iş yapmadan rahiplere danışmak ve kehanetlerine başvurmak zorundaydı. Akhenaton bu etkiden kurtulmak ve kendi inançlarının da doğrultusunda eski Mısır dinini yasaklamış, Karnak tapınaklarını kapatıp Amon rahiplerinin görevine son vermiştir.

Bu durum ülkede büyük bir kargaşaya sebep olmuştur. Ölümünden sonra dini terk edilmiştir. Akhenaton ve soyundan birçok kimsenin isimleri tapınak duvarlarından silinmiştir. Bu dönemle ilgili birçok konu hala araştırılmaktadır.

Musa, Tevrat’ta sözü edilen II. Ramses (d. M.Ö. 1302 – ö. M.Ö. 1213) ile dönemdaştı ve zaten bilinen en eski tek Tanrılı Semitik Din de Yahudilik’ti; Oysa daha önce yaşamış olan Akhenaton, aşağı yukarı aynı bölgedeki daha eski tek Tanrılı dini benimsemiş, savunmuş ve dönemdaşı olan kendi rahipleri (Ay) tarafından da alel acele yokedilmiş, savunduğu din de örtbas edilmiştir

43